De woede van Achilles

Wrok, wrevel, wraak

Vertel mij van de woede van Achilles, o Godinnen. De eerste zin uit de Ilios. Achilles had zich van het strijdperk teruggetrokken nadat  hij zijn vriendinnetje moest afstaan aan de koning van de Grieken, Agamemnon.  En iedereen wist dat het moeilijk zou worden om dan de strijd tegen Troje te winnen. Achilles mokkend in zijn tent tot zijn grote vriend Patrokles door Hektor werd gedood. Wraak was het enige hij wilde en even later bungelde het zielloze lichaam van Hektor achter Achilles’ zegepraal. Niet de Eros, maar de Thymos, die rare zwezerik die volgens overlevering ons verbindt met de Goden, was zijn drijfveer. Trots, eerzucht, grote woede en bloedwraak. Emoties die bij ons vaak ondergronds gaan of gekanaliseerd worden in sportscholen of voetbalvelden.

Wreken en werken

Waar zit onze trots? Onze geldingsdrang, onze kordaatheid, ons gevoel voor eer en waardigheid,  ons verlangen naar rechtvaardigheid in een wereld die allesbehalve rechtvaardig is? Die geldingsdrang storten we in ons werken, ons wreken is er niet meer bij. Geen slagveld, geen strijdperk  voor ons. Geen collectieve verontwaardiging in een uitgesproken JA of NEE. Soms denk ik wel eens dat we een groot collectief onvermogen hebben om Nee te zeggen. We twijfelen, draaikonten en zeggen “Ja, mits”, of “Neen, tenzij…”of “Ja, maar…” We excuustruzen ons een slag in de rondte en komen daar mee weg omdat iedereen daar mee weg komt.  Zo zij het. Ons Amen. Maar dat is slechts een aspect van de waarheid. Het andere is prachtig verwoord in het onderstaande gedicht van Ellen Warmond. Mooie achternaam in deze zin.

Geef niet mee maar heers

verweer je tegen de stilte

de kou de stilstand de leegte

Geef niet mee, verbreek

het woord dat de dood bezegelt

ontken de zwarte kern

Gons van ongeloof, ontvonk

van tastbaar leven

Vloek ja tegen het vroomste nee

Verdoof niet, geef je niet over,

Geef niet mee.

Het stamloze tijdperk en de erkenning van de Leegte

 In onze cultuur lijkt er alleen nog maar plaats te zijn voor genade zonder strijd. Ajax zonder Feyenoord. Als het lente wordt, dan gooien wij bommen op Rotterdam. Onze samenleving is niet langer thymotisch maar doordrenkt van Eros. We laten ons niet langer leiden door trots, woede, moed of rancune maar door begeerte naar meer en nog meer. Hoger, harder, dieper, verder dan mijn buurman. En het is nooit genoeg. Tot het genoeg is. Tot de Leegte zo groot is, dat we er in dreigen te verzuipen. Maar dat voelen we toch niet omdat we elkaar lekker blijven verdoven door alle afleidingen waar we zo rijk mee zijn. En dan blijken we ineens niet zo rijk meer te zijn. Recessie, Crisis, Depressie. Ik kwam ooit op de Afdeling Gevonden Voorwerpen een mooie definitie tegen van depressie: Depressie is naar binnen gekeerde boosheid. En zodra die de kop opsteekt, hebben we allemaal bèta blokkers en andere remmers en verdovers die ons weer in het gareel houden. Werken. Niet wreken. En dat dan juist zo’n Wilders de uitspraak van een rechter gaat wraken. Om woedend  van te worden. Maar we doen het niet. En je weet wat je hebt en je hebt wat je weet en alles dat staat vast. En je maakt je geen zorgen, je schijt op de rest, want wij zijn aangepast. Een oproep van Bots maar dat doen we dus niet. We schuren en schaven en worden een zielloze beschaving omdat we slechts de helft niet hebben begrepen.

Op eigen kracht

Bezuinigingen. Met minder geld betere resultaten behalen door de eigen kracht van mensen centraal te stellen en de kracht van de community gebruiken. Het klinkt zo mooi en dat is het ook! Maar hoe doe je dat in een gefragmenteerde samenleving waarin mensen vastgepind worden op de vierkante centimeter, verantwoordelijk voor een deeloplossing van een deelprobleem? Hoe doe je dat in een samenleving waarin alles en iedereen gereduceerd is tot een middel, een resource? Wat een enorme verenging in ons denken over de mens.

Albert Einstein zei al dat als wij de dingen willen begrijpen, wij het geheel waarvan deze dingen deel uitmaken, moeten leren begrijpen. Dus stoppen met denken in deeloplossingen voor deelproblemen maar denken in relaties,  want denken in relaties is denken in systemen, is denken in samenhang en wat daar allemaal uit tevoorschijn kan komen.

De mens is een complex geheel dat zich in een voortdurende interactie met de omgeving bevindt. Ieder mens is ingebed in relaties waarin hij zich continu definieert. .Je bent je relaties. Buiten de relaties bestaan we niet. It takes two to know one. Hoe staan we in die relaties? Tegenover elkaar, naast elkaar, van elkaar afgewend, met de ruggen naar elkaar toe?

Verenging en Vereniging

Eigenlijk is het dus heel simpel om de huidige en toekomende complexiteit te lijf te gaan. Eén lettertje toevoegen en klaar is Case. Want ook van Kees hebben we een geval gemaakt.

Laten we terugkeren naar de relatie. De relatie met onszelf, de ander, onze unieke bijdrage en het grotere geheel waarbinnen dat zich allemaal afspeelt. Emeritus hoogleraar Luc Stevens beschrijft dat mensen gemotiveerd raken als er voldaan is aan drie psychologische basisbehoeften.  De behoefte aan Autonomie, de kwaliteit van de mens om zichzelf sturing te geven in wisselwerking met de omstandigheden waarin hij verkeert, de behoefte aan Relatie op de 4 gebieden die ik hierboven even kort heb aangetipt en de behoefte om je Talent in te zetten en te ontwikkelen. Worden deze behoeften gefrustreerd dan treedt stagnatie op met als mogelijk gevolg een proces van Vervreemding dat als motor de Onverschilligheid heeft. Een minimale prestatie tegen een minimale inzet.

Terug naar de omkeer die we met zijn allen hebben te maken:  Met minder geld betere resultaten behalen door de eigen kracht van mensen centraal te stellen en de kracht van de community gebruiken. Een mooie driehoek waar ik in geloof. Ik geloof, ik hoop dat dat duidelijk is,  niet in de kramp van controle. Ik heb het geprobeerd. Verwoede pogingen gedaan om mijn leven onder controle te brengen. Maar als de woede ver blijft, dan verandert er niks. Pas in het verblijven met mijn woede, het onder ogen kijken daarvan en vervolgens daar woorden aan te geven kan ik de eerste stap zetten. Ik heb mijn strijdperk gevonden.